هگمتانه، گروه شهروند هگمتانه: نماهای ساختمان به عنوان نخستین خط دفاعی در برابر عوامل جوی و نیز چهره بصری شهرها، نقشی حیاتی ایفا می‌کنند. با این حال، گذر زمان، فرسودگی، اجرای نامناسب و عدم نگهداری اصولی می‌تواند این نماها را به تهدیدی جدی برای ایمنی شهروندان تبدیل کند. سقوط قطعات نما، آوار شدن نمای سنگی یا ریزش آجرها و عناصر تزئینی از طبقات بالا، هر ساله منجر به خسارات جانی و مالی جبران‌ناپذیری می‌شود. به همین دلیل، بازسازی به‌موقع و اصولی نماها نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت انکارناپذیر شهری است و اجرای درست آن، گامی حیاتی در ارتقای ایمنی عمومی به شمار می‌رود.
تهدیدات ناشی از نماهای فرسوده برای شهروندان
خطرات ناشی از نماهای فرسوده بسیار جدی‌تر از آن چیزی است که اغلب تصور می‌شود. در سال 2019، قطعه‌ای از نمای ساختمانی در نزدیکی میدان تایمز نیویورک جدا شد و به عمر یک معمار بی‌گناه پایان داد. در مثالی دیگر، سقوط یک جعبه گلدان از نمای یک ساختمان معروف در سیدنی، زنگ خطری برای ایمنی عابران ایجاد کرد. این حوادث تلخ نشان می‌دهند که نادیده گرفتن علائم هشداردهنده مانند ترک‌خوردگی، برآمدگی، خوردگی اتصالات فلزی یا ریزش ملات می‌تواند فاجعه‌بار باشد. بر اساس مقررات ملی ساختمان ایران، دیوارهای غیرسازه‌ای به ویژه نماها باید در برابر نیروهای زلزله و عوامل محیطی مقاومت کافی داشته باشند. هرگونه کوتاهی در این زمینه، جان شهروندانی را که ناگزیر از تردد در مجاورت ساختمان‌ها هستند، به طور مستقیم تهدید می‌کند.
اصول ایمنی در هنگام بازسازی نما
بازسازی نما فرآیندی پیچیده و حساس است که اگر بدون رعایت اصول ایمنی انجام شود، خود می‌تواند در زمان اجرا منشأ خطرات جدیدی باشد. بنابراین، استفاده از داربست‌های استاندارد و سایبان‌های محافظ در حین کار، یک الزام قانونی و اخلاقی است. در بسیاری از کلانشهرهای جهان، قوانین سختگیرانه‌ای برای حفاظت از عابران در برابر خطرات ناشی از بازسازی نما وضع شده است. بر اساس استانداردهای بین‌المللی (مانند مبحث 15 مقررات ساختمانی)، اگر فاصله ساختمان تا عابران کمتر از 1.5 متر باشد و ارتفاع سازه بیش از 2.4 متر باشد، باید حتماً «مسیر پیاده‌روی سرپوشیده» (سایبان مقاوم در برابر سقوط آوار) نصب شود. این سایبان‌ها باید توانایی تحمل وزن حداقل 730 کیلوگرم بر مترمربع را داشته باشند تا در صورت سقوط قطعات، از جان عابران محافظت کنند.
علاوه بر این، استفاده از تورهای ایمنی و نرده‌های جهت‌دهنده برای هدایت مسیر عابران، روشنایی کافی در شب و نصب تابلوهای هشداردهنده از اقدامات ضروری دیگر است. در ایران نیز آئین‌نامه‌های مرتبط با مقررات ملی ساختمان بر استفاده از مصالح سبک و ایمن در نماها و نیز رعایت نکات ایمنی در حین اجرا تأکید دارند.
وظیفه شهروندان و مسؤولان
ایمنی نماها یک مسؤولیت دو سویه است. از یک سو، مالکان ساختمان‌ها موظف هستند به طور دوره‌ای وضعیت نما را توسط مهندسین خبره بازرسی کرده و نسبت به ترمیم و بازسازی آن اقدام کنند. از سوی دیگر، شهروندان نیز باید در حین عبور از کنار ساختمان‌های در دست تعمیر، احتیاط کرده و از نزدیک شدن به مناطق حادثه‌خیز خودداری کنند. شهرداری‌ها نیز مسؤولیت نظارت بر حسن اجرای این قوانین و برخورد با ساختمان‌های ناایمن را بر عهده دارند.
در نهایت، بازسازی نما صرفاً یک اقدام زیباسازی نیست؛ بلکه یک ضرورت حیاتی برای حفظ سرمایه‌های ملی (جان شهروندان) است. با فرهنگ‌سازی و نظارت همگانی، فضاهای شهری برای زندگی ایمن‌تر می‌شود.
منابع:
1. مقررات ملی ساختمان ایران (دفتر مقررات ملی ساختمان)، مبحث چهارم (الزامات عمومی ساختمان) و مبحث پنجم (مصالح و فرآورده‌های ساختمانی)، ویرایش 1396.
2. مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، آئین‌نامه طرح و اجرای نماهای سبک (کرتین وال)، نشریه شماره 796، 1398.
3. آئین‌نامه حفاظت ایمنی کارگاه‌های ساختمانی (وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی)، فصل مربوط به داربست‌ها و حفاظت از عابران در مجاورت ساختمان‌های در حال ساخت و تعمیر.
4. سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی شهرداری تهران، دستورالعمل ایمن‌سازی ساختمان‌های فرسوده و نمای ناایمن، 1400.
5. «همکار خبرگزاری» (1402)، گزارش میدانی از حوادث ناشی از ریزش نما در تهران، قابل بازیابی در سایت خبری همکار.
6. Keikha, H. and Jafari, M. (2026)، «در شناسایی معیارهای ارزیابی برای انتخاب سامانه‌های بهینه دیوار و نما در ایران»، مجله بین‌المللی آسیب‌شناسی ساختمان و سازگاری (International Journal of Building Pathology and Adaptation)، انتشارات امرالد.
7. انجمن بین‌المللی مهندسی ساختمان و محفظه ساختمان (IIBEC)، راهنمای بازرسی نمای ساختمان (Facade Inspections - Beyond The Vertical Plane)، 2006.